CMK Madde 40 Eski hale getirme
CMK Madde 40 – (1) Kusuru olmaksızın bir süreyi geçirmiş olan kişi, eski hâle getirme isteminde bulunabilir.
CMK Madde 40 – (2) Kanun yoluna başvuru hakkı kendisine bildirilmemesi halinde de, kişi kusursuz sayılır.
CMK Madde 41 Eski hale getirme dilekçesi
CMK Madde 41 – (1) Eski hâle getirme dilekçesi, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde, süreye uyulduğunda usule ilişkin işlemleri yapacak olan mahkemeye verilir. (2) Dilekçe sahibi, sürenin geçmesinde kusuru olmadığına ilişkin olguları, varsa belgelerini de ekleyerek açıklar. Dilekçe verildiği anda usule ilişkin yapılamayan işlemler de yerine getirilir.
CMK Madde 42 Eski hale getirme dilekçesi üzerine verilecek karar
CMK Madde 42 – (1) Süresi içinde usul işlemi yapılsaydı, esas hangi mahkeme hükmedecek idiyse, eski hâle getirme dilekçesi hakkında da o mahkeme karar verir.
CMK Madde 42 – (2) Eski hâle getirme isteminin kabulüne ilişkin karar kesindir; reddine ilişkin karara karşı itiraz yoluna gidilebilir.
CMK Madde 42 – (3) Eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini durdurmaz; ancak, mahkeme yerine getirmeyi erteleyebilir.
Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 40, 41 ve 42. maddeleri, kusuru olmaksızın kanun yoluna başvuru süresini kaçıran kişiler için eski hâle getirme kurumunu düzenler. Engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme dilekçesi verilir, dilekçeyi süreye uyulduğunda işlemi yapacak mahkeme inceler ve kabul kararı kesin nitelik taşır. Reddine karşı itiraz edilebilir; dilekçe kural olarak infazı durdurmaz, ancak mahkeme infazın ertelenmesine karar verebilir.
[ez-toc]
Ceza Hukukunda Eski Hâle Getirme Nedir?
Ceza muhakemesinde eski hale getirme, kanunda öngörülen süreyi kusuru olmaksızın kaçıran kişinin,
bu süreyi sonradan kullanabilmesini sağlayan olağanüstü bir hukuki çaredir. Özellikle istinaf, temyiz,
itiraz gibi kanun yolları bakımından sürelerin haklı bir engel nedeniyle geçirildiği durumlarda gündeme gelir. CMK 40-41-42 hükümleri, hem eski hâle getirme koşullarını hem de dilekçe ve karar usulünü ayrıntılı şekilde ortaya koyar.
CMK 40 – 41 – 42 Maddelerinin Kısa Özeti
| Madde | Konu | Temel Kural | Sonuç |
|---|---|---|---|
| CMK 40 | Eski hâle getirme yapılabilecek haller | Kişi kusuru olmadan süreyi geçirmişse eski hâle getirme isteyebilir. | Kusursuzluk ispatlanırsa süreyi kullanma imkânı geri gelir. |
| CMK 41 | Eski hâle getirme dilekçesi ve süresi | Engelin kalkmasından itibaren 2 hafta içinde ilgili mahkemeye dilekçe verilir. | Dilekçe ile birlikte yapılamayan usul işlemi de tamamlanır. |
| CMK 42 | Karar mercii ve kararın etkisi | Esasa bakacak mahkeme eski hâle getirme istemini karara bağlar. | Kabul kararı kesin, ret kararı itiraza tabidir; dilekçe infazı kendiliğinden durdurmaz. |
CMK Eski Hâle Getirme Süresi Nedir?
CMK eski hâle getirme süresi, Madde 41’e göre engelin ortadan kalkmasından itibaren iki haftadır (14 gün). Bu süre içerisinde, süreyi kaçıran kişi gerekçelerini açıklayan eski hâle getirme dilekçesini, süreye uyulduğunda işlemi yapacak olan mahkemeye vermek zorundadır. Ceza yargılamasında bu süre hak düşürücü nitelikte kabul edilir ve mahkeme tarafından resen gözetilir.
Sürenin başlangıcı, engelin fiilen sona erdiği an olarak kabul edilir. Örneğin ağır hastalık nedeniyle istinaf süresini kaçıran sanık, raporla belgelendirdiği iyileşme tarihinden itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme talebinde bulunmalıdır.
| İşlem Türü | Normal Kanun Yolu Süresi | Eski Hâle Getirme Süresi | Başvuru Merci |
|---|---|---|---|
| İstinaf başvurusu | Genelde 7 gün | Engelin kalkmasından itibaren 14 gün | Hükmü veren mahkeme |
| Temyiz başvurusu | Yasada öngörülen süre (ör. 7 gün) | 14 gün (CMK 41) | Hükmü veren mahkeme |
| Diğer usul işlemleri | İlgili maddede öngörülen süre | 14 gün (engelin kalkmasından sonra) | İşlemi yapacak mahkeme |
CMK Eski Hâle Getirme İstinaf Aşamasında Nasıl Uygulanır?
CMK eski hâle getirme istinaf bakımından özellikle önemlidir. Hükme karşı istinaf süresini, örneğin ağır hastalık, tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumundaki iletişim engeli veya usulsüz tebligat gibi kendi kusuru dışında kalan nedenlerle kaçıran sanık, engelin ortadan kalkmasından itibaren 14 gün içinde eski hâle getirme talebinde bulunabilir.
Bu durumda eski hâle getirme dilekçesi, istinaf süresini kaçırdığı hükmü veren mahkemeye verilir. Dilekçede:
- Hangi karara karşı istinaf süresinin kaçırıldığı,
- Engelin ne olduğu ve ne zaman ortadan kalktığı,
- İstinaf başvurusunun esası (istinaf sebepleri) açıkça belirtilmelidir.
Mahkeme, önce eski hâle getirme koşullarının oluşup oluşmadığını inceler; kabul ederse istinaf başvurusu yapılmış sayılır ve dosya bölge adliye mahkemesine gönderilir. Eski hâle getirme isteminin kabulü kesindir; reddine karşı ise itiraz yolu açıktır.
Eski Hâle Getirme ve İnfazın Durdurulması
CMK 42/3’e göre eski hâle getirme dilekçesi, kararın yerine getirilmesini kendiliğinden durdurmaz.
Yani mahkûmiyet hükmüne karşı süreyi kaçıran sanığın eski hâle getirme talebinde bulunması, otomatik olarak cezanın infazını durdurmaz; infaz işlemleri normal şekilde devam eder.
Bununla birlikte aynı hüküm, mahkemenin yerine getirmeyi erteleyebileceğini açıkça düzenlemiştir.
Uygulamada bu, “eski hâle getirme infazın durdurulması” tartışmasını doğurur. Mahkeme;
- Eski hâle getirme talebinin ciddi olduğu,
- İnfazın devamının telafisi güç zararlar doğuracağı,
- Sanığın kaçma veya delilleri karartma riski bulunmadığı
kanaatine varırsa, infazın ertelenmesine veya durdurulmasına karar verebilir. Bu nedenle eski hâle getirme dilekçelerinde, infazın ertelenmesi talebi mutlaka açıkça yazılmalı ve gerekçeleri ayrıntılı şekilde açıklanmalıdır.
Usulsüz Tebligat ve Eski Hâle Getirme (CMK)
Ceza yargılamasında usulsüz tebligat, sürelerin başlangıcı bakımından en çok tartışılan konulardan biridir.
Tebligat, kanuna aykırı yapılmışsa kural olarak süre işlemeye başlamaz; kişi hükümden usulüne uygun biçimde haberdar edilmediği için süre henüz doğmamış kabul edilir.
Buna rağmen uygulamada, tebligatın usulsüz olduğu hâllerde dahi sürelerin başlatıldığı ve başvurunun süre yönünden reddedildiği kararlarla karşılaşılabilmektedir. Bu nedenle, usulsüz tebligat söz konusu olduğunda hem:
- Tebliğ tarihinin geçerli olmadığını, sürenin başlamadığını ileri sürmek,
- Hem de ihtiraten eski hâle getirme talebinde bulunmak
çoğu zaman güvenli bir yol olarak tercih edilir. Dilekçede; tebligatın hangi yönlerden usulsüz olduğu, kişinin karardan fiilen ne zaman haberdar olduğu ve bu tarihten sonra iki haftalık eski hâle getirme süresine uyulduğu ayrıntılı şekilde açıklanmalıdır.
Eski Hâle Getirme (CMK 40-41-42)
- Kusursuz olarak süreyi kaçıran kişi, eski hâle getirme talep edebilir.
- Engelin ortadan kalkmasından itibaren süre: 14 gün.
- Dilekçe, süreye uyulduğunda işlemi yapacak mahkemeye verilir.
- Kabul kararı kesin; ret kararı itiraza tabidir.
- Dilekçe infazı kendiliğinden durdurmaz; mahkeme erteleme kararı verebilir.
ayboga.kobazoglu1.com.tr/ – Ankara Avukat Çağrı Ayboğa
Denetimli Serbestlik ve Açığa Ayrılma Süreleri İçin Kapsamlı Analiz ve Hesaplama Kılavuzu
Meclis gündemine gelmesi beklenen yeni infaz düzenlemesi, halk arasında "Yeni Covid Yasası" olarak anılmakta ve 31 Temmuz 2023 tarihinden önce işlenmiş suçlara ek denetimli serbestlik (DS) imkanları sunmaktadır. Bu yasal düzenleme, hükümlülerin cezaevi ve denetimli serbestlik sürelerini kökten değiştirmekte, özellikle erken açığa ayrılma hakkı tanımaktadır. İşte yeni düzenlemenin getirdiği kritik süreler, hesaplama örnekleri ve dikkat edilmesi gereken istisnalar.
1. Denetimli Serbestlik (DS) Sürelerinin Yeniden Belirlenmesi
Yeni yasa, suçun işlendiği tarihe ve suçun türüne bağlı olarak denetimli serbestlik sürelerinde önemli değişikliklere gitmektedir. Genel süreler aşağıdaki tabloda özetlenmiştir:
| Suç Tarihi ve Tipi | Tanınan Denetimli Serbestlik (DS) Hakkı |
|---|---|
| 30 Mart 2020 Öncesi İşlenen ve İstisna Olmayan Suçlar | 6 YIL |
| 30 Mart 2020 Sonrası İşlenen Suçlar VEYA İstisna Suçlar (Uyuşturucu Ticareti gibi) | 4 YIL |
İçtima Kuralı: Eğer bir hükümlünün cezası farklı tarihlerdeki birden fazla suçtan dolayı içtima edilmişse (birleştirilmişse), DS süresi az olan suçun hakkı dikkate alınır. Örneğin, 6 yıllık hakkı olan bir suç ile 4 yıllık hakkı olan bir suç içtima edilmişse, hükümlünün genel DS hakkı 4 yıl olacaktır.
2. Açık Cezaevine Ayrılma ve Erken Tahliye İmkanı
Yeni yasanın getirdiği en önemli avantajlardan biri, hükümlülere tanınan ek +3 yıl erken açık cezaevine ayrılma imkanıdır. Bu, mahkumun normal koşullu salıverme (KS) süresini beklemeden, yasanın yürürlüğe girmesiyle birlikte (şartları sağlaması kaydıyla) hemen açık cezaevine geçmesini sağlayabilir.
Özel Durum: Uyuşturucu Ticareti Suçu (TCK 188)
Uyuşturucu ticareti suçu (TCK 188) gibi bazı suçlarda, mahkumun koşullu salıverme süresi 5 yılın altına düşmeden açığa ayrılması kuralı vardır. Bu kural, normal infaz rejiminde açığa ayrılma süresini uzatır. Ancak yeni yasa, bu durumdaki mahkumlara bile +3 yıl erken açık imkanı tanıyarak, kalan süreyi beklemeksizin geçişi mümkün kılmaktadır.
Erken Açığa Ayrılma İçin Ön Şartlar
Yeni yasa hükümlerinden yararlanarak erken açığa ayrılmanın temel şartları şunlardır:
- Kapalıda Kalma Şartı: Cezası 10 yıldan az olanlar için 1 ay, 10 yıldan fazla olanlar için 3 ay kapalı cezaevinde kalmış olmak.
- Açıkta Kalma Şartı: Açığa ayrıldıktan sonra en az 3 ay açık cezaevinde kalmış olmak.
- Mahsup Durumu: Eğer mahkumun infaz dosyasında (müddetnamede), daha önceki gözaltı veya tutukluluk süreleri mahsup edilmiş ve bu süre en az 1 ayı karşılıyorsa, kapalıda kalma şartı (1 ay) yerine getirilmiş sayılır ve tekrar beklemeye gerek kalmaz.
3. Hesaplamalarda Kritik Dikkat Edilmesi Gerekenler ve İstisnalar
Denetimli Serbestlik Süresi Mahsubu
Hükümlünün daha önce kullandığı denetimli serbestlik süresi, yeni yasa ile tanınan (4 yıl veya 6 yıl) toplam süreden mutlaka düşülmelidir. Yeni DS hakkı otomatik olarak 4 yıl veya 6 yıl olarak hesaplanmaz; geriye kalan net süre bulunur.
İstisna Suçlar (Terör, Örgütlü Suçlar, ŞTGA)
Yeni Covid İnfaz Yasası'nda da bazı suçlar bu düzenlemenin kapsamı dışında tutulmuştur. Bu suçlar şunlardır:
- Terör Suçları
- Örgütlü Suçlar
- Şartlı Tahliyenin Geri Alınması (ŞTGA)
Bu yasada da terör, örgütlü suçlar ve ŞTGA istisna tutulmuş olup, kişinin ŞTGA'sı varsa önce bunun tamamını kapalı dayatıp, sonra başka cezaları varsa bu hesaplamalar yapılır. Cezası yeni kesinleşen veya daha önce kesinleşip yakalamalı olan mahkumlar geçmişe yönelik dosyalarında ŞTGA olup olmadığı ile suç türü ve tarihlerine göre açık ve kapalı yatma sürelerini önceden hesaplatarak, yani açık ve kapalıda yatacağı süreyi bilerek i̇nfaza başlamalarında fayda vardır.
TCK 220 (Örgüt Suçları) İçtima Hali
İçtima edilmiş (birleştirilmiş) suçlar içerisinde TCK 220 (Suç İşlemek Amacıyla Örgüt Kurma/Yönetme) suçu bulunuyorsa, hükümlü diğer suçların (4 veya 6 yıllık) ilave denetim haklarından yararlanamaz. Bu durumda:
- Suç tarihi 2020 öncesi ise: Maksimum 3 yıl denetim kullanabilir.
- Suç tarihi 2020 sonrası ise: Maksimum 1 yıl denetim kullanabilir.
4. Sonuç ve Önemli Tavsiye
Cezası yeni kesinleşen veya yakalamalı durumda olan hükümlülerin, infaz sürecine başlamadan önce mutlaka dosyalarındaki suç türlerini, suç tarihlerini ve mahsup edilen süreleri dikkate alarak açık ve kapalıda yatacakları süreleri önceden hesaplatmaları büyük önem taşımaktadır. Yeni yasanın getirdiği bu imkanlar doğru hesaplandığında, hükümlülerin infaz rejiminden en erken ve en uygun şekilde faydalanması sağlanmış olacaktır. Hukuki süreçler karmaşık olduğundan, doğru ve güncel bilgi için her zaman bir uzmandan destek almanız tavsiye edilir.